Ciekawostki Historyczne

„Ja jestem pan Kowalski, a to jest pani Kowalska” – mawiał sympatyczny bohater „Potopu” Sienkiewicza, bijąc się po szabli. Dwójce historyków udało się udowodnić, że nie był on postacią fikcyjną i rzeczywiście zginął bohaterską śmiercią w ataku na szwedzkiego króla.

Trzydniowa bitwa warszawska, rozegrana między 28 a 30 lipca 1656 roku zakończyła się dla wojsk polskich porażką. Niewiele jednak brakowało, by przyniosła spektakularny sukces. Drugiego dnia walk potężna szarża husarii zagroziła samemu królowi szwedzkiemu Karolowi X Gustawowi. Jeden z husarzy miał bezpośrednio zaatakować władcę, zrzucić go nawet z konia, ale zginąć w walce.

Epizod ten, znany z wielu źródeł, umieścił w swym monumentalnym „Potopie” Henryk Sienkiewicz. Sympatyczny Roch Kowalski, którego przyszywanym wujem zostaje Zagłoba, również ginie pod Warszawą w czasie ataku na Karola Gustawa. Co więcej, zostaje zabity przez arcyłotra powieści, Bogusława Radziwiłła. Ten fakt również przejął Sienkiewicz ze źródeł, część z nich wskazuje bowiem księcia jako tego, który ocalił życie szwedzkiemu królowi.

...i Krzysztof Kowalewski jako "pan Kowalski" w Potopie Jerzego Hoffmana.

…i Krzysztof Kowalewski jako „pan Kowalski” w Potopie Jerzego Hoffmana.

Niedoszły królobójca

W czym zatem problem? W polskich źródłach bohaterski husarz nosił aż cztery różne nazwiska: Kowalewskiego (lub Kowalowskiego), a także Odachowskiego, Dąbrowskiego oraz Lipskiego. Co więcej, podważano nawet sam fakt ataku Polaka na szwedzkiego króla, bowiem oficjalny historyk szwedzkiego dworu twierdził, iż Karolowi Gustawowi zagrozili nie husarze, lecz… sprzymierzeni z Polakami Tatarzy.

Sprawę przynajmniej częściowo wyjaśnili wreszcie Zbigniew Hundert i Andrzej A. Majewski. Dotarli oni do dokumentu, który zdaje się rozstrzygać wątpliwości. W 1672 roku sejmik ziemi warszawskiej upamiętnił w swojej uchwale z 27 kwietnia śmierć aż dwóch szlachciców, którzy polegli w ataku na szwedzkiego króla: Kowalewskiego i Lipskiego.

News powstał w oparciu o artykuł z „Przeglądu Historycznego”.

News powstał w oparciu o artykuł z „Przeglądu Historycznego”.

Uzyskaliśmy zatem potwierdzenie w oficjalnym akcie prawnym, iż Karol Gustaw bliski był śmierci z polskich rąk. Wiemy też, że rękę podniosło na niego przynajmniej dwóch husarzy: Kowalewski (stąd Roch Kowalski u Sienkiewicza) i Lipski, znani też z innych źródeł. Niewykluczone, że było ich więcej: szlachta warszawska mogła wspominać jedynie mieszkańców swej własnej ziemi.

Skoro szarżujących na króla było przynajmniej dwóch, to i obrońców mógł on mieć kilku. Mógł do nich należeć zarówno wymieniany w polskich źródłach Bogusław Radziwiłł, jak i wskazywany w szwedzkich relacjach gwardzista Bengt Trafvare. Czytając na kartach „Potopu” o Rochu Kowalskim, warto wspomnieć bohaterskiego husarza Kowalewskiego i jego towarzyszy.

Źródłem powyższego newsa jest:

Zbigniew Hundert, Andrzej A. Majewski, O dwóch Rochach Kowalskich (najsłynniejszy epizod bitwy warszawskiej 1656 roku w świetle nowego źródła, „Przegląd Historyczny”, t. 105 (2014), z. 2, s. 283–286.

Newsy historyczne. O co chodzi?

1 Rubryka „newsów historycznych” to najnowsze doniesienia ze świata historii. Szukamy przegapionych i przemilczanych odkryć polskich (i nie tylko) naukowców. Pokazujemy, że w badaniach nad przeszłością nieustannie coś się dzieje.
2-news Nasze newsy są krótkie i przystępne. Na 2-3 tysiącach znaków streścimy dla Was odkrycia, które naukowcy zawarli na dziesiątkach stron hermetycznych prac. Piszemy tylko o tym, co naprawdę ma znaczenie. Bez przynudzania.
3 Opieramy się na publikacjach naukowych z ostatnich 18 miesięcy. W świecie historii newsy rozchodzą się powoli, a prace akademickie trafiają do potencjalnych odbiorców z dużym opóźnieniem. To co w innych dziedzinach przestaje być newsem po 24 godzinach w historii może nim być nawet rok później.
4-news Przygotowując newsy kierujemy się listą najbardziej prestiżowych periodyków historycznych. Jeśli jesteś wydawcą lub autorem i chciałbyś, abyśmy sięgnęli do konkretnej publikacji – wyślij ją na adres naszej redakcji.

KOMENTARZE (5)

Dodaj komentarz

„Jeden z husarzy…. ale zginąć w walce…” ja się tam zazwyczaj nie czepiam literówek ale takie nagromadzenie w jednym akapicie…

    Nasz publicysta | Kamil Janicki

    Anno, o ile niestety literówki są plagą każdego tekstu, o tyle to konkretne zdanie jest chyba jednak poprawne :). Miał zaatakować i miał zginąć. Jest to nawet, jak na mój gust językowy, poprawniejsza forma niż „ale zginął” w tym konkretnym przypadku (o ile dobrze rozumiem Twoją uwagę).

      Nie, stanowczo to zdanie nie jest poprawne. Aby najłatwiej rozwiązać problem trzeba by rozbić je na dwa, z których drugie informowałoby o śmierci tego husarza. Naprawdę słabo jest na ciekawostkihistoryczne.pl z poprawnym pisaniem.

Nasz publicysta | Redakcja

Wybrane komentarze do artykułu z naszego facebookowego profilu
https://www.facebook.com/ciekawostkihistoryczne/posts/1120449777983680

Grzegorz C.:
Za potop szwedzki,Polakom należy sie w fromie reparacji wojennych 50% znizka na zakupy w sieci Ikea i salonach VOLVO. Kto za,ten daje like….

Wojciech K.:
Czekamy na dowód, że Kmicic uratował Jasną Górę.

Marek P.:
Generalnie – to pan Henryk jednak zmyślał. Bo czegoż to się nie robi „ku pokrzepieniu serc”… Ale czasem „trafiło się ślepej kurze ziarno”.

Arkadiusz M.:
Jak niedawno?! Przecież wiedziano właśnie o tym od bardzo dawna a także o chwili, która dzielila od śmierci również Gustawa Adolfa pod Kircholmem..

Hanna S.:
Dobrze wiedzieć

Pierdoly jak zawsze na tej stronie

Zobacz również

Nowożytność

Zniszczymy twoje dzieciństwo. Pora sprawdzić ile...

Cudowna obrona Jasnej Góry? Niezłomny przeor Kordecki? Podły zdrajca Janusz Radziwiłł? Obraz szwedzkiego najazdu, jaki odmalował w swojej powieści Henryk Sienkiewicz, przekonał nie tylko laików....

21 lutego 2017 | Autorzy: Michael Morys-Twarowski

Nowożytność

Czy to był najgorszy z władców...

Najjaśniejsza Rzeczpospolita Obojga Narodów nie miała szczęścia do monarchów. Jej królowie dezerterowali z kraju, rujnowali skarbiec i wikłali Polskę w najbardziej wyniszczające wojny. Najgorszy z...

16 lutego 2017 | Autorzy: Aleksandra Zaprutko-Janicka

Nowożytność

Sarmackie Nagrody Darwina. Najbardziej pechowe zgony...

Świetni żołnierze, utalentowani ludzie. Ich śmierć była dużą stratą dla Rzeczpospolitej. Nominowanie ich do Nagrody Darwina byłoby krzywdzące, bo przyznaje się ją za oczyszczenie puli...

14 lutego 2016 | Autorzy: Michael Morys-Twarowski

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.