Ciekawostki Historyczne
Historia najnowsza

Epidemia ospy we Wrocławiu

W jaki sposób choroba ta dotarła na Dolny Śląsk? I jak duże zebrała żniwo w epidemii, o której dzisiaj niewielu już pamięta

W maju 1963 roku do Wrocławia wrócił z podróży z Azji Bonifacy Jedynak, oficer Służby Bezpieczeństwa. Z krótkiej wizyty służbowej przywiózł “gorączkę, dreszcze i pojedyncze, podobne do trądziku wykwity na skórze”. Wrocławscy lekarze nie podejrzewali niczego groźnego, ale woleli skonsultować się z kolegami z Instytutu Chorób Tropikalnych w Gdyni. Ci orzekli, że pacjent jest chory na malarię.

Bonifacy został odizolowany w szpitalu przy ulicy Ołbińskiej we Wrocławiu i w krótkim czasie wyleczony oraz wypuszczony do domu. Czas pokazał, że prócz malarii był jednak zarażony również  ospą prawdziwą, którą przekazał salowej, Janinie Powińskiej, opiekującej się jego izolatką. A ona posłała wirusa dalej, stając się wtórnym źródłem choroby, której żaden lekarz nie potrafił poprawnie zdiagnozować.

fot.domena publiczna

Ubiór ochronny służby zdrowia w okresie epidemii

Nim salowa zaczęła przejawiać pierwsze symptomy chorobowe, zdążyła zarazić swoją córkę, Lonię Kowalczyk, pracującą jako pielęgniarka. U Janiny choroba przyjęła łagodniejszą postać, przez co została zdiagnozowana jako ospa wietrzna i ostatecznie wyleczona. Jej dwudziestosiedmioletnia córka, nie miała już takiego szczęścia.

Jeszcze zanim wystąpiły pełne objawy, choć już na etapie zakażenia, pomagała w organizacji wesela szwagierki, w którym brało udział około 100 osób. 3 lipca kobieta zemdlała podczas egzaminu na doszkalającym kursie dla pielęgniarek. Przewieziono ją do szpitala, gdzie choroba zaczęła rozwijać się w ogromnym tempie. Pojawiły się krwawe wybroczyny na błonach śluzowych ust i nosa, a nawet spojówkach oczu. Towarzyszyły im krwawienia wewnętrzne, zapalenie płuc i szereg innych objawów. Mimo tego, podczas dwukrotnego badania przez specjalistę, wykluczono chorobę zakaźną, podejrzewając uczulenie na antybiotyk, a potem piorunująco przebiegającą białaczkę.

Lonia pięć dni po omdleniu zmarła.

Wirus nie oszczędził również syna salowej oraz lekarza, który zdiagnozował Janinę. Obaj zachorowali w bardzo krótkim odstępie czasu, u obu zdiagnozowano ospę wietrzną i obaj zmarli w zatrważającym tempie. Jednak ten dziwny zbieg okoliczności nadal nie skłonił nikogo do przemyślenie postawionych wcześniej diagnoz.

Wszystko miał zmienić jeden czterolatek.

Przerażające odkrycie

W czasie tych wydarzeń do szpitala trafił czteroletni chłopiec wykazujący objawy zakażenia ospą wietrzną. I taka też byłaby diagnoza, gdyby nie fakt, że pacjent niedawno przeszedł tą chorobę.

Człowiekiem, który połączył wszystkie fakty i doszedł do zatrważającej konkluzji okazał się dr Bogumił Arendzikowski z Miejskiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej.

Wprowadzono ograniczenia na wjeździe i wyjeździe z miasta

Przeanalizował on wszystkie przypadki zachorowań, które zaczynały się układać w logiczny ciąg powiązany kontaktami między chorymi. Ostatecznym dowodem stał się 4-latek, który miał kontakt z salową, Janiną Powińską, i który nie miał prawa zachorować na ospę wietrzną.

Swoje wnioski natychmiast przekazał kierownikowi, dr Jerzemu Rodziewiczowi, który przesłał je dalej do Warszawy. 15 lipca 1963 roku, po 47 dniach od pierwszego zachorowania, we Wrocławiu ogłoszono stan pogotowia przeciwepidemicznego. Dwa dni później, 17 lipca, w mieście ogłoszono stan epidemii.

Zobacz również:

Obywatelu szczep się!

Jeszcze w tym samym dniu, w którym do stolicy dotarła wiadomość o zdiagnozowaniu ospy prawdziwej, władze nakazały wysłać do Wrocławia 10 000 szczepionek wraz z ówczesnym ministrem zdrowia, Janem Kostrzewskim. Stał się on głównodowodzącym akcji VV, czyli Variola Vera – łacińskiej nazwy ospy prawdziwej.

Od 17 lipca zaczęto organizować miejsca izolacji i szpitale dla chorych. Udało się również odizolować ponad 1462 osoby, u których podejrzewano zakażenie wirusem ospy prawdziwej. Następnego dnia zdecydowano o wydaniu pierwszego komunikatu mieszkańcom Wrocławia.

Chory z wysypką ospową pokrytą środkiem do dezynfekcji ran (Wrocław, 1963)

18 lipca w “Gazecie Robotniczej” wrocławianie mogli przeczytać krótki artykuł informujący o wystąpieniu pięciu przypadków zakażenia ospą prawdziwą w ich mieście. Nie chcąc spowodować wybuchu paniki, władze zdecydowały o ograniczeniu wiadomości wypuszczanych przez prasę i nawoływaniu do szczepień.

Równocześnie uruchomiono ogromną akcję szczepień. Obawiano się protestów i oporu, za odmowę zaszczepienia groziła kara do 3 miesięcy więzienia. Na szczęście wrocławianie zrozumieli zagrożenie i sami zgłaszali się na szczepienia. W samym Wrocławiu zaszczepionych zostało 98% mieszkańców, akcję rozszerzono również na 5 sąsiednich województw. Ponieważ w Polsce nie było dość szczepionek, dodatkowe pół miliona ściągnięto z ZSRR.

Życie w zakażonym mieście

Rozpoczęto działania profilaktyczne:

Zakazano sprzedaży chleba w sklepach samoobsługowych. Zamknięto wszystkie baseny. W budynkach użyteczności publicznej klamki owinięte były bandażami nasączonymi chloraminą, silnym środkiem odkażającym. Pojawiły się tablice z napisem „Witamy się bez podawania rąk”. Uruchomiono specjalny numer telefonu 019, gdzie można było odsłuchiwać nagrania komunikatów radiowych.

Niestety z powodu niejasnych komunikatów dotyczących rozwoju sytuacji, po mieście krążyły nieprawdziwe informacje, burzące spokój mieszkańców. Dodatkowo wysokie, letnie temperatury nie wpływały korzystnie zarówno na nastroje, jak i sam przebieg izolacji.

W izolatorium na Psim Polu

Pomimo wielkiego zagrożenia, jakim była epidemia ospy prawdziwej, Wrocław funkcjonował w miarę normalnie. Zakłady pracy działały bez przerw i ograniczeń, jak również nie odwołano obchodów z okazji Narodowego Święta Odrodzenia Polski, obchodzonego 22 lipca.

Dla mieszkańców i przyjezdnych największym utrudnieniem było dostanie się i wydostanie z miasta, które otoczono kordonem sanitarnym. Każda osoba wjeżdżająca oraz wyjeżdżająca musiała okazać książeczkę szczepień, pełniącą rolę swoistego paszportu.

Gwałtowny koniec

Światowa Organizacja Zdrowia szacowała czas trwania tej epidemii ospy prawdziwej na okres dwóch lat. Choroba miała zebrać żniwo nawet 2000 osób. Jak się okazało, zastosowane przez władze metody pozwoliły na uporanie się z nią w przeciągu dwóch miesięcy od ogłoszenia stanu epidemii.

Odkażanie odzieży w izolatorium w Praczach Odrzańskich

19 września 1963 roku zakończono kwarantannę ostatnich narażonych na kontakt z wirusem pacjentów.

W sumie podczas epidemii zachorowało 99 osób, z czego zmarło 7 (4 to pracownicy służby zdrowia). Mimo późnego rozpoznania choroby, problemów ze sprzętem ochronnym i pojawiających się błędów w zarządzaniu sytuacją kryzysową ostatecznie akcja prewencyjna i leczenie okazały się bardzo skuteczne. Szczególnie ważna była bardzo szeroko zakrojona akcja szczepień.

1980 roku, siedemnaście lat po wybuchu epidemii Variola Vera we Wrocławiu, WHO ogłosiło ospę prawdziwą za eradykowaną, czyli wyeliminowaną. Od czterdziestu lat, nikt na nią nie zachorował.

Bibliografia

  1. Epidemia ospy we Wrocławiu, Polska Kronika Filmowa, 1963.
  2. J. Ambroziewicz, Zaraza, Dowody na Istnienie, 2016.
  3. Z.Hory, Variola Vera, Wydawnictwo Ossolineum, 1982.
  4. https://www.crazynauka.pl/epidemia-ospy-prawdziwej-we-wroclawiu-dzis-mija-55-lat/, 14.03.2020.
  5. https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/srodek-i-dno-piekla-z-nikla-nadzieja-na-ocalenie-epidemia-czarnej-ospy-we-wroclawiu,117,2123, 14.03.2020.
  6. https://wiadomosci.wp.pl/marta-tychmanowicz-czarna-smierc-epidemia-czarnej-ospy-we-wroclawiu-6031561824064641a, 14.03.2020.

KOMENTARZE

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

W tym momencie nie ma komentrzy.

Zobacz również

XIX wiek

Ofiary „plagi dzieciństwa” umierały w mękach. Toksyna porażała nerwy, zatruwała serce i uniemożliwiała oddychanie

Dawniej nazywano ją „plagą dzieciństwa”, gdyż masowo zabijała dzieci. Dziś tę zabójczą chorobę udało się niemal zlikwidować. Jak do tego doszło?

23 listopada 2022 | Autorzy: David Isaacs

Odkrycie grupy krwi – A, B i 0.

14 listopada 1901 roku Karl Landsteiner, austriacki lekarz patolog i immunolog, odkrył grupy krwi – A, B i 0.

14 listopada 2022 | Autorzy: Redakcja

Nowożytność

Na początku była... krowa. Fascynująca historia pierwszej szczepionki w dziejach

Krowa, genialny lekarz i trochę szczęścia – tyle wystarczyło, by dokonać przełomu w medycynie. Pod koniec XVIII wieku w Anglii powstała pierwsza szczepionka.

23 czerwca 2022 | Autorzy: Paweł Filipiak

Kiedy lesbijki zastąpiły lekarzy i wypełniły banki krwi, czyli historia San Diego Blood Sisters

Podczas fali epidemii HIV i AIDS w latach 80. kobiety nazywane siostrami krwi ratowały życie zakażonych wirusem gejów z większym zaangażowaniem, niż lekarze.

10 grudnia 2021 | Autorzy: Gabriela Bortacka

Dwudziestolecie międzywojenne

Maseczka? To zdecydowanie za mało! Jak walczono z epidemiami w ZSRR?

W Związku Radzieckim udało się zwalczyć wiele chorób zakaźnych w latach 30. ubiegłego wieku. Mimo to od czasu do czasu kraj musiał mierzyć się z...

2 listopada 2020 | Autorzy: Violetta Wiernicka

Średniowiecze

Doktor plagi – ptasi strój lekarza dżumy

Wszechobecny odór siarki i palonych zwłok. Jęki konających i płacz tych, którzy uporczywie trzymają się życia. Bijące dzwony kościołów i świst biczów smagających ciała grzeszników....

3 lipca 2020 | Autorzy: Piotr Dróżdż

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.