W przedwojennej Polsce szpiegostwo uznawano za jedno z najcięższych przestępstw przeciwko państwu i w skrajnych przypadkach karano je nawet śmiercią. II Rzeczpospolita, odrodzona po 123 latach zaborów, znajdowała się w trudnym położeniu geopolitycznym. Niemcy i Związek Sowiecki prowadziły wobec Polski intensywną działalność wywiadowczą, dlatego władze państwowe traktowały walkę ze szpiegostwem jako sprawę fundamentalną dla bezpieczeństwa […]
W przedwojennej Polsce szpiegostwo uznawano za jedno z najcięższych przestępstw przeciwko państwu i w skrajnych przypadkach karano je nawet śmiercią. II Rzeczpospolita, odrodzona po 123 latach zaborów, znajdowała się w trudnym położeniu geopolitycznym. Niemcy i Związek Sowiecki prowadziły wobec Polski intensywną działalność wywiadowczą, dlatego władze państwowe traktowały walkę ze szpiegostwem jako sprawę fundamentalną dla bezpieczeństwa kraju.
Po odzyskaniu niepodległości w II Rzeczypospolitej nie było jednolitego prawodawstwa. Na ziemiach polskich funkcjonowały bowiem nadal przepisy państw zaborczych. Sytuacja zmieniła się dopiero w 1932 roku, gdy w życie wszedł Polski Kodeks Karny.
Do opracowania norm prawa karnego w II RP zatrudniono najwybitniejszych rodzimych prawników oraz profesorów. Sporządzili oni wyczerpujący wykaz przewinień – i stosownych do nich kar. Naturalnie nie mogło wśród nich zabraknąć zdrady stanu, tym bardziej, że aktywność obcych szpiegów stawała się coraz bardziej palącym problemem.
I tak w rozdziale „Przestępstwa przeciw interesom zewnętrznym Państwa i stosunkom międzynarodowym” możemy znaleźć zapisy, określające kary za działalność wywiadowczą na rzecz innego państwa. Na przykład w artykule 99 czytamy, że:
Kto wchodzi w porozumienie z osobą działającą w interesie obcego państwa lub organizacji międzynarodowej w celu wywołania wojennych lub innych, wrogich działań przeciw Państwu Polskiemu, podlega karze więzienia na czas nie krótszy od lat 10.
fot.Edward Dulewicz – (ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego / domena publicznaJedną z najgłośniejszych afer szpiegowskich II RP była sprawa majora Piotra Demkowskiego.
Jeszcze bardziej szczegółowo (i ostatecznie) kwestię współpracy z wywiadem obcego państwa – i jej przykrych konsekwencji – określało Rozporządzenie Prezydenta RP z 1934 roku, które jasno wskazywało, że za „podzielenie się” tajemnicą państwową przewidywana jest kara śmierci. Tak srogi wyrok zasądzano przy tym wyłącznie w sytuacji, gdy czyn „spowodował wielką szkodę dla bezpieczeństwa Polski albo popełniony został w czasie wojny”.
Zgodnie z Kodeksem Karnym Wojskowym szpiega, który dopuścił się takiego przestępstwa, stawiano przed plutonem egzekucyjnym. Dla zdrajców ojczyzny przewidywano jeden rodzaj śmierci – przez rozstrzelanie. Tyle teorii. Jak jednak wyglądało karanie szpiegów w praktyce? I czy zawsze wyciągano wobec nich konsekwencje?
Przykłady pokazują, że kary bywały naprawdę drastyczne. Major Piotr Demkowski, oficer Wojska Polskiego i weteran wojny polsko-bolszewickiej, został w 1931 roku aresztowany za współpracę z wywiadem sowieckim i po krótkim śledztwie rozstrzelany na Cytadeli Warszawskiej. Podobny los spotkał Wacława Śniechowskiego, oficera marynarki wojennej, który przekazywał Niemcom informacje o polskiej flocie. Wśród głośnych nazwisk można wymienić między innymi także Kazimierza Urbaniaka czy Józefa Gryf-Czajkowskiego. Obaj współpracowali z Abwehrą – i obaj zapłacili za to życiem.
O egzekucji Wacława Śniechowskiego donosiła prasa w całym kraju.
Inni kończyli z wieloletnimi wyrokami więzienia. Porucznik Roman Wicherek, współpracownik niemieckiej Abwehry, został skazany na 15 lat więzienia. Wanda Piekarska, działająca jako łączniczka niemieckiego wywiadu, otrzymała 6 lat ciężkiego więzienia, a jej współpracownik Paweł Piątek został skazany na karę śmierci.
Na tym tle szczególnie ciekawa jest sprawa majora Jerzego Sosnowskiego, jednego z najsłynniejszych oficerów polskiego wywiadu. Działając w Berlinie w latach 20. i 30. XX wieku, zdobywał niezwykle cenne informacje dzięki rozległym kontaktom towarzyskim. Gdy został zdekonspirowany przez Niemców, trafił do więzienia, a następnie wrócił do Polski w wyniku wymiany. Ku zaskoczeniu opinii publicznej nie potraktowano go jak bohatera, lecz postawiono przed sądem pod zarzutem nadużyć i kontaktów z obcym wywiadem. W 1939 roku Sosnowski został skazany na 15 lat więzienia, jego dalsze losy po 1 września do dziś pozostają zagadką.
Co ciekawe, w II Rzeczypospolitej nie wszystkich szpiegów traktowano jednakowo. Najsurowiej karano agentów Niemiec i Związku Sowieckiego, czyli państw uznawanych za bezpośrednie zagrożenie dla istnienia Polski. Z kolei agentów państw zachodnich, takich jak Francja czy Wielka Brytania, traktowano znacznie łagodniej, a ich sprawy często kończyły się niższymi wyrokami lub cichym wydaleniem z kraju. Wynikało to z realiów politycznych i faktu, że były to państwa sojusznicze lub przynajmniej neutralne wobec II RP.
Dla ówczesnych władz było to podejście pragmatyczne. Szpieg w służbie wroga był traktowany jak zdrajca, natomiast agent państwa zaprzyjaźnionego bywał postrzegany raczej jako element gry dyplomatycznej niż śmiertelne zagrożenie.
Ciekawostki to kwintesencja naszego portalu. Krótkie materiały poświęcone interesującym anegdotom, zaskakującym detalom z przeszłości, dziwnym wiadomościom z dawnej prasy. Lektura, która zajmie ci nie więcej niż 2 minuty. Ten konkretny materiał powstał w oparciu o tekst Bartosza Borkowskiego z naszego drugiego portalu Twoja Historia
KOMENTARZE
W tym momencie nie ma komentrzy.