Ciekawostki Historyczne

Świetni organizatorzy, dobrzy dowódcy i ludzie nauki. Właśnie tymi określeniami opisać można rzymskich cesarzy, którzy Waszym zdaniem niesłusznie zapisali się w historii jako okrutnicy lub kiepscy władcy.

Zanim podamy listę zwycięzców, nagrodzonych egzemplarzami książki Bena Kane’a pod tytułem „Droga do Rzymu” musimy przyznać, że mieliśmy naprawdę twardy orzech do zgryzienia podejmując decyzję, które komentarze zasługują na wyróżnienie. Dla formalności przypominamy pytanie konkursowe:

Który z rzymskich cesarzy jest najbardziej niedoceniany lub niesłusznie uważany za złego władcę?  I dlaczego to właśnie on zasługuje na rehabilitację?

A oto komentarze, które postanowiliśmy nagrodzić:

I komentarz:

Przemek Czarnecki: Publius Licinius Egnatius Galienus [Galien] panujący w latach 253-268 (w tym samodzielnie co najmniej od wiosny 260 r.) był najbardziej niedocenianym, a w zasadzie niesprawiedliwie oczernianym cesarzem. Co więcej – dopiero pogląd o miernocie i zwyrodnieniu Galiena był podzielany przez historiografię dość długo, bo aż do końca lat 30-tych XX wieku (a w publikacjach popularnonaukowych jeszcze dłużej).

Negatywny stosunek rzymskich historyków do cesarza wynikał z dwóch powodów: po pierwsze byli związani z warstwą senatorską (albo wywodzili się z niej sami, albo pochodzili z kręgu jej klienteli), która straciła dramatycznie na znaczeniu za jego panowania; po drugie: starożytna historiografia nie polegała wyłącznie na rejestrowaniu i próbie oceny dziejów: miała służyć krzewieniu moralności i idei humanitas (wyróżnikiem człowieka są cnoty i wewnętrzna dyscyplina) – i postać Galiena została potraktowana jako archetyp zwyrodniałego tyrana – sybaryty.

W naszym konkursie mogliście wygrać trzy egzemplarze książki Bena Kane’a pt. "Droga do Rzymu" (Znak Horyzont 2016).

W naszym konkursie mogliście wygrać trzy egzemplarze książki Bena Kane’a pt. „Droga do Rzymu” (Wydawnictwo Znak Horyzont 2016).

Utrzymująca się negatywna opinia o Galienie znalazła swą pożywkę w fatalnym stanie państwa jaki zastał oraz w niezależnych od niego wydarzeniach, które za jego rządów doprowadziły do apogeum zjawiska, które dziś określamy jako kryzys III wieku. […] W czasach Galiena wszystkie te zjawiska osiągnęły swe apogeum (co stało się pożywką dla negatywnych opinii) […]

W tej rozpaczliwej sytuacji Galien rozpoczął – względnie był prekursorem wszelkich reform, kontynuowanych później przez Dioklecjana i następców, które dały cesarstwu kolejne 150 lat życia (a jej wschodniej części znacznie dłuższy czas). W kwestii militarnej – dostrzegając niedostatek dotychczasowego systemu obronnego utworzył mobilną armię odwodową, która w przypadku przełamania obrony na którymkolwiek odcinku udawała się w zagrożone miejsce bez konieczności opróżniania innej granicy.

Łuk Galiena w Rzymie (autor: Panairjdde, licencja: CC SA 1.0).

Łuk Galiena w Rzymie (autor: Panairjdde, licencja: CC SA 1.0).

Położył nacisk na rozwój jednostek kawaleryjskich – zarówno z racji na ich mobilność jak i na to, że były w stanie sprostać nowym wyzwaniom taktycznym. Innymi słowy to on był prekursorem późniejszego podziału armii na limitanei i comitatenses. Odsunął niefachowych, niedoświadczonych ale wysoko urodzonych i skłonnych do uzurpacji senatorów od armii – w ich miejsce stanowiska dowódcze zaczęli obejmować ludzie, którzy mieli doświadczenie w armii od najniższych rang, a którzy wyróżniali się zdolnościami, odwagą i inicjatywą.

Byli jednocześnie najbliższymi współpracownikami cesarza (w zakresie armii), jego towarzyszami i ochroną (protectores). Ze szkoły Galiena wywodzili się późniejsi zwycięzcy tacy jak Klaudiusz II, Aurelian, Probus i Karus. Rozpoczął praktykę oddzielania władzy cywilnej od wojskowej. […]

To, że nie udało mu się przywrócić władzy w Galii oraz w Syrii i Mezopotamii nie należy przypisywać jego rzekomej gnuśności, a konieczności pracy u podstaw oraz właściwego rozumienia ekonomii sił […]. Nie zapominajmy jednak, że uporał się z groźną inwazją Alemanów, spacyfikował limes środkowodunajski i rozgromił największą dotychczas inwazję Herulów i Gotów (coraz więcej historyków podnosi, że pogromu Gotów – Naissus dokonał Galien osobiście, a nie jego następca Klaudiusz II). Niezależnie od tego, kto to uczynił – Galien wzniósł podwaliny pod odnowienie cesarstwa i uśmierzenie kryzysu III wieku.

Należy też wspomnieć o mecenacie naukowym Galiena – pod jego opieką działał najwybitniejszy filozof owych czasów Plotyn. Pamiętajmy też, że panowanie przysporzyło cesarzowi bolesne ciosy osobiste. Zostało zamordowanych dwóch jego synów (na skutek uzurpacji), a jego ojciec dokonał żywota w perskiej niewoli.

II komentarz:

Michał Świąder: […] Julian Apostata – znakomity administrator, dbający o podwładnych. Zła fama o nim wzięła się z jego stosunku do chrześcijaństwa. Starał się on osłabić chrześcijaństwo, tak by nie wydawało się potencjalnym wyznawcom bardziej atrakcyjne od kultów pogańskich. Nie wprowadził natomiast żadnych brutalnych represji i prześladowań.

Chrześcijańskie fantazje na temat śmierci Juliana Apostaty. Po lewej: św. Merkuriusz zabijający cesarza (źródło: domena publiczna). Po prawej: skóra Juliana przybita do bramy miejskiej (źródło: domena publiczna).

Chrześcijańskie fantazje na temat śmierci Juliana Apostaty. Po lewej: św. Merkuriusz zabijający cesarza (źródło: domena publiczna). Po prawej: skóra Juliana przybita do bramy miejskiej (źródło: domena publiczna).

Julian Apostata był wszechstronnie wykształcony. Był filozofem neoplatońskim wychowanym w Akademii w Atenach. O jego zamiłowaniu do wiedzy świadczyć może m.in. fakt, iż nawet w czasie wyprawy perskiej woził ze sobą książki i czytał je codziennie.

Aby wykazać, że standardy moralne obowiązują nie tylko chrześcijan, nakazał ukrócenie przepychu i wschodniego zbytku, jaki cechował panowanie jego poprzedników, a sam prowadził niezwykle surowy i prosty tryb życia. Nie miał żadnego doświadczenia wojskowego, a mimo to okazał się znakomitym wodzem.

III komentarz:

mila: Niedocenionym cesarzem jest z pewnością Neron. Na jego temat powstało wiele utrwalonych w pamięci zbiorowej i bezpodstawnych oskarżeń.
Pierwszym godnym zdementowania mitem jest jego talent muzyczny i aktorski czy raczej jego brak według Tacyta, który pochodził z arystokratycznej warstwy nienawidzącej cesarza, co samo w sobie jest wyjaśnieniem.

W świadomości współczesnych to on wzniecił wielki pożar Rzymu w 64 r. po narodzinach Chrystusa (wręcz przeciwnie później sam próbował temu zapobiec planując gęstsze zabudowanie miasta) by wybudować Domus Aurea będący w rzeczywistości wykorzystaniem powstałego miejsca przy czym nie można mu odmówić rozrzutności.

Henryk Siemiradzki, "Pochodnie Nerona" (źródło: domena publiczna).

Henryk Siemiradzki, „Pochodnie Nerona” (źródło: domena publiczna).

Rzekomo był marionetką doradców czemu przeczy jego zręczna polityka manewrowania z senatem i odsunięcie od władzy swojej matki Agrypiny Młodszej i przyrodniego brata Brytannika a także posłanie do Armenii do boju Korbulona który w przeciwieństwie do Krassusa ponad sto lat wcześniej odniósł triumf.

Wśród biedniejszych warstw społecznych miał dobrą opinię co można wywnioskować po licznych samozwańcach podający się za niego liczących na pomoc od legionów i ludu Podsumowując postać pokrzywdzona, przez wieki kojarzona z tyranią i despotyzmem, niespełniony artysta uważany za wariata, nierozumiana ofiara porozumień. W istocie rozsądny i uzdolniony władca pomimo starań nie zaliczony w poczet bogów.

***

Serdecznie gratulujemy zwycięzcom i dziękujemy wszystkim, którzy wzięli udział w konkursie. Jeżeli chcecie sprawdzić inne odpowiedzi, znajdziecie je tutaj.

Interesuje Cię książka, ale nie udało Ci się jej wygrać w konkursie? Nic straconego. Pamiętaj, że z naszym kodem rabatowym kupisz ją w księgarni Znak.com.pl ze specjalną zniżką dla naszych Czytelników.

KOMENTARZE

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

W tym momencie nie ma komentrzy.

Zobacz również

XIX wiek

Zdeformowana nastolatka zrobiła zawrotną karierę cyrkową...

Do historii przeszła jako dziwadło. Ella Harper, znana jako Dziewczyna Wielbłąd, zrobiła zawrotną karierę cyrkową. Jednak jej życie było naznaczone tragedią.

22 stycznia 2022 | Autorzy: Anna Baron-Jaworska

XIX wiek

Szalony Koń, Geronimo i Siedzący Byk...

Szalony Koń, Geronimo i Siedzący Byk to legendy Dzikiego Zachodu. Są inspiracją dla większości westernów. Dlaczego akurat ci Indianie stali się tak popularni?

21 stycznia 2022 | Autorzy: Patryk Chodyniecki

XIX wiek

Drewniane kolosy niczym duchy sunęły po...

Odnalezione w 2014 roku przez uczestników spływu kajakowego rzeką Wietługą szczątki okazały się fragmentami ogromnej bieliany – dawnego symbolu Wołgi.

20 stycznia 2022 | Autorzy: Piotr Dróżdż

XIX wiek

Niespełniona miłość, depresja oraz samobójcza śmierć?...

„Ania z Zielonego Wzgórza” jest znana na całym świecie. Mało kto wie, że pisanie było dla jej autorki ucieczką od depresji, która doprowadziła ją do...

19 stycznia 2022 | Autorzy: Anna Baron-Jaworska

Nowożytność

Sensacyjny donos: Leonardo da Vinci był...

W 1476 roku Leonardo da Vinci został oskarżony o homoseksualizm. Czy w sensacyjnym donosie tkwi ziarno prawdy? Kto miał być jego kochankiem?

18 stycznia 2022 | Autorzy: Christopher Macht

Dwudziestolecie międzywojenne

„Polowanie” na Erhardta. Jak Polacy zdobyli...

Był jedną z wizytówek powstania wielkopolskiego. Stanowił obok pociągów pancernych jedyną pancerną siłę Polaków. Ehrhardt M17 – pancernik z pułku Wilhelma.

17 stycznia 2022 | Autorzy: Grzegorz Okoński

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.