Czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego dni tygodnia nazywają się właśnie poniedziałek, wtorek, środa, czwartek, piątek, sobota i niedziela? Choć używamy tych nazw każdego dnia, niewiele osób wie, że kryją one w sobie historię sięgającą setek, a nawet tysięcy lat.
Polskie nazwy dni tygodnia mają przede wszystkim słowiańskie pochodzenie i są wyjątkowo logiczne. W przeciwieństwie do wielu języków Europy Zachodniej nie odwołują się do bogów czy planet, lecz opisują kolejność dni lub ich znaczenie w życiu codziennym.
Poniedziałek oznacza dosłownie dzień „po niedzieli”. To początek tygodnia pracy i obowiązków po dniu odpoczynku. Nazwa jest tak intuicyjna, że podobne określenia można znaleźć również w innych językach słowiańskich.
Wtorek wywodzi się od prasłowiańskiego słowa oznaczającego „drugi” („wtóry”). Nazwa ta pierwotnie oznaczała drugi dzień po niedzieli. Ślad dawnego znaczenia zachował się do dziś w słowie „wtóry”, oznaczającym „drugi”, choć obecnie jest ono używane znacznie rzadziej.
Środa to po prostu „środek”. Nazwa wywodzi się od prasłowiańskiego określenia oznaczającego środek tygodnia.
Czwartek i piątek nie kryją większej tajemnicy – ich nazwy pochodzą od liczebników „czwarty” i „piąty”. To jedne z najstarszych słowiańskich nazw dni tygodnia, które niemal nie zmieniły swojego brzmienia przez wieki.
Nieco inną historię ma sobota. Jej nazwa wywodzi się od hebrajskiego słowa szabat (sabbath), oznaczającego dzień odpoczynku i modlitwy w tradycji żydowskiej. Przez język grecki i łacinę słowo to trafiło do wielu języków Europy, w tym również do języka polskiego.
Najciekawsze pochodzenie ma chyba niedziela. Nazwa oznacza dosłownie „nie działać”, czyli nie wykonywać pracy. W kulturze chrześcijańskiej był to dzień przeznaczony na odpoczynek, modlitwę i spotkania rodzinne. Dawniej obowiązywał nawet zakaz wykonywania wielu prac, dlatego nazwa doskonale oddawała charakter tego dnia.
Dni tygodnia na świecie
Co ciekawe, w wielu krajach Europy nazwy dni tygodnia mają zupełnie inne źródło. W języku angielskim, niemieckim czy skandynawskim wywodzą się one z mitologii rzymskiej i nordyckiej. Przykładowo angielski Thursday oznacza „dzień Thora”, nordyckiego boga piorunów, natomiast Friday pochodzi od bogini Freyi, symbolizującej miłość i piękno. Z kolei Monday to „dzień Księżyca”, a Sunday – „dzień Słońca”. W językach romańskich, takich jak hiszpański czy francuski, wiele nazw pochodzi od rzymskich bogów i planet, np. francuskie mardi od Marsa, a jeudi od Jowisza.
Sam siedmiodniowy tydzień ma jeszcze starsze korzenie. Jego początki sięgają starożytnej Mezopotamii, zwłaszcza cywilizacji babilońskiej. Liczba siedem była związana z siedmioma ciałami niebieskimi widocznymi gołym okiem: Słońcem, Księżycem oraz pięcioma planetami znanymi w starożytności. Z czasem siedmiodniowy tydzień rozpowszechnił się w świecie żydowskim, a następnie został przejęty przez Imperium Rzymskie i chrześcijaństwo. Dzięki temu dziś niemal cały świat korzysta z tego samego podziału czasu.
Źródła
- Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wiedza Powszechna.
- Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie.
- PWN – Wielki słownik języka polskiego oraz internetowa poradnia językowa PWN: https://sjp.pwn.pl oraz https://wsjp.pl
- Encyclopaedia Britannica, hasła: Week, Sabbath, Calendar – https://www.britannica.com
- Online Etymology Dictionary – hasła dotyczące nazw dni tygodnia w języku angielskim: https://www.etymonline.com
KOMENTARZE
W tym momencie nie ma komentrzy.