Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Nogi gniły i odpadały. Tej choroby można się było nabawić od jednej kromki chleba

Obraz Matthiasa Grünewalda. Tak właśnie wyglądali cierpiący na Ogień Świętego Antoniego.

fot.domena publiczna Obraz Matthiasa Grünewalda. Tak właśnie wyglądali cierpiący na Ogień Świętego Antoniego.

Nasi przodkowie nazywali ją „ogniami świętego Antoniego”. Umierały na nią w niewyobrażalnych mękach dziesiątki tysięcy ludzi. Znalezienie przyczyn tej choroby zajęło całe stulecia – mimo że wróg był codziennie w zasięgu ręki.

Pierwsze wzmianki o nietypowej chorobie pochodzą z Francji. W 590 roku opisano zachowania, które przypisano opętaniu przez Szatana. Epidemie tego „opętania” powtarzały się co kilka, kilkanaście lat, zwykle po nieurodzajnych zbiorach. Kolejne opisane w kronikach przypadki miały miejsce w 857 roku w Xanthan nad dolnym Renem. W 945 roku dotknięty został Paryż, a w 994 roku – Akwitania i Limousin. Ostatni z wymienionych ataków tajemniczej zarazy okazał się najtragiczniejszy. W jego wyniku zmarło ponad 40 000 ludzi.

Mimo że nie znano przyczyn choroby, próbowano z nią walczyć. Dwa lata po epidemii w Akwitanii biskup Metzu założył lazaret dla chorych na – jak to wówczas określano – „zarazę morową” lub „święty ogień”. Kolejny, założony na zlecenie papieża Urbana II, powstał w 1093 roku w Vienne w Delfinacie. Wszystko to bez rezultatu. W każdym roku następującym po słabych zbiorach zbóż pojawiali się kolejni cierpiący.

Pontyfikat Urbana II przypadł na burzliwe czasy w historii Kościoła. Papież jednak myślał nie tylko o polityce, ale i wiernych. Dlatego na jego zlecenie w 1093 roku powstał w Delfinacie lazaret.

fot.Mussklprozz/ CC BY-SA 3.0 Pontyfikat Urbana II przypadł na burzliwe czasy w historii Kościoła. Papież nie zapomniał jednak o wiernych. Dlatego na jego zlecenie w 1093 roku powstał w Delfinacie lazaret.

Odpadające kończyny

Wszystkie opisy śmiertelnie groźnego schorzenia wyglądają podobnie. Na pełen opis jego objawów i stosowanych metod leczenia trzeba było jednak czekać aż do XVIII wieku. Taka charakterystyka pojawiła się w Memoriale Saillanta z 1777 roku:

Gwałtowne konwulsje są cechą zasadniczą tej choroby. Ma ona przebieg nieregularny i powraca okresowo, jest mniej niebezpieczna, ale zapowiada się bardziej przerażająco (niż sucha zgorzel). Chory odczuwa pożerający go ogień, potem zimno, jakby przykładano mu wodę.

Tym symptomom towarzyszy utrata apetytu, nudności, torsje, wkrótce potem przychodzą niesłychane boleści, chory cierpi bez jednej łzy, wyje z bólu, członki podlegają bardzo gwałtownym skurczom, a czasem są wyprostowane i sztywnieją, bez możności zgięcia ich. Ból ustępuje, gdy uda się wyprostować członki porażone skurczem albo zgiąć sztywne, ale boleści wracają przy nowym ataku. (…)

Artykuł porusza następujące tematy:

Czas akcji:

Miejsce akcji:

Czy wiesz, że ...

...królowa Jadwiga Andegawenka zazwyczaj wypijała dwa, dwa i pół litra piwa dziennie? Mimo takich ilości spożywanego trunku mieściła się w obowiązującej wówczas polskiej średniej statystycznej.

...by dostać się do zakonu joannitów, trzeba było udowodnić wielowiekową przynależność do stanu szlacheckiego? Od francuskich rycerzy wymagano 8-pokoleniowego rodowodu, a od niemiecki - nawet 16-pokoleniowego! A to wszystko trzeba było udowodnić podczas procesu.

...sułtan Mehmed II Zdobywca wał się do ataku na Konstantynopol już w wieku 14 lat? Na przeszkodzie tym planom stanął bardziej powściągliwy ojciec. Dopiero po jego śmierci mógł spełnić swoje marzenia o podbojach.

...papież Stefan VI „wsławił się”, każąc ekshumować swego dawnego wroga papieża Formozusa, po czym ubrać trupa w pontyfikalne szaty i osądzić? Wyrok na zmarłym brzmiał: poćwiartowanie  i wrzucenie w fale Tybru.

Komentarze (15)

  1. Barbara Odpowiedz

    Autor uporczywie odmienia imię i nazwisko autorki książki, jakby była mężczyzną… Poza tym O.K. – interesujący tekst.

    • Członek redakcji | Anna Dziadzio Odpowiedz

      Dziękujemy za komentarze odnośnie wszelkich literówek i błędów. Stworzyliśmy jednak specjalny formularz zgłoszeń, który ułatwi nam wychwytywanie błędów – wśród wielu komentarzy jest to niekiedy niemożliwe. Będziemy bardzo wdzięczni za korzystanie z formularza – wytykanie błędów w komentarzach wygląda na chęć pośmiania się a nie zwrócenie merytorycznej uwagi.

  2. GPRDKRK Odpowiedz

    Największe zacofanie ludzkość zaliczyła chyba właśnie w średniowieczu. Takie odnoszę wrażenie czytając co było przed oraz po średniowieczu.

    • Grochowiak Odpowiedz

      To co ty czytasz? Obecnie już tylko jakieś niedobitki XIX wieku nie doceniają Średniowiecza. Poczytaj kiedy wynaleziono zegarek mechaniczny, pług skibowy z odkładnicą, płodozmian, konstrukcyjny kąt ostry, okulary, chomąto czy młyn wiatrakowy.

  3. Członek redakcji | Magdalena Białek Odpowiedz

    Bardzo interesujący artykuł. Szkoda, że tak późno powiązano przyczynę ze skutkiem – wobec tak wielkiej liczby ofiar zatrucia sporyszem zwyczaje związane z „zyskaniem przychylności duchów” brzmią jak gorzka ironia.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.